Birim değer yükseldi, miktar endeksi geriledi
Türkiye İstatistik Kurumunun 14 Eylül'de yayımladığı Temmuz 2026 dış ticaret endekslerine göre ihracat birim değer endeksi geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 8,2 arttı; ihracat miktar endeksi ise yüzde 4,9 azaldı. İthalatta birim değer endeksi yüzde 12,8 yükselirken miktar endeksi yüzde 6,9 geriledi.
Birim değer ve miktar endeksleri dış ticaretin iki farklı yönünü ayırır. Birim değer, ihraç veya ithal edilen ürünlerin ortalama değer hareketini; miktar endeksi ise fiziksel hacimdeki değişimi izlemeye yardımcı olur. Bu nedenle birim değerdeki artış, tek başına daha fazla mal satıldığı veya alındığı anlamına gelmez.
Yakıt ve imalatta fiyat-hacim ayrışması belirgin
Yakıt ihracatında birim değer endeksi yıllık yüzde 39,4 artarken miktar endeksi yüzde 30,2 azaldı. Yakıt ithalatında birim değer yüzde 23,7 yükseldi, miktar yüzde 8,6 düştü. Bu karşıt hareket, parasal dış ticaret rakamları değerlendirilirken fiyat ile fiziksel hacmin ayrı izlenmesi gerektiğini gösteriyor.
Gıda, içecek ve tütün hariç imalat sanayinde ihracat birim değeri yüzde 6,1 arttı, miktar yüzde 4,2 azaldı. Aynı grupta ithalat birim değeri yüzde 9,1 yükselirken miktar yüzde 7,7 geriledi. Bu oranlar sektör toplamlarının endeks hareketidir; tek bir şirketin satışını, maliyetini veya kârlılığını göstermez.
Aylık düzeltilmiş seriler farklı yönlere işaret etti
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ihracat miktar endeksi hazirandaki 139,6 seviyesinden temmuzda yüzde 2,7 artarak 143,3'e çıktı. Aynı yöntemle hesaplanan ithalat miktar endeksi ise 125,7'den yüzde 8,7 düşüşle 114,7'ye indi.
Bu aylık karşılaştırma ile yıllık değişim aynı ölçü değildir. Takvim etkilerinden arındırılmış yıllık seride ihracat miktarı yüzde 4,9, ithalat miktarı yüzde 6,9 azaldı. Kısa vadeli aylık toparlanma, ihracat miktarının geçen yılın aynı ayının altında kaldığı gerçeğini ortadan kaldırmıyor.
Dış ticaret haddi 4 puan azaldı
İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine oranıyla hesaplanan dış ticaret haddi, Temmuz 2025'teki 95,3 seviyesinden 4 puan düşerek Temmuz 2026'da 91,3 oldu. İthalat birim değerlerinin ihracat birim değerlerinden daha hızlı yükselmesi bu gerilemede belirleyici oldu.
Dış ticaret haddi, dış ticaret açığının büyüklüğü veya bir ayda ülkeye giren dövizin doğrudan ölçüsü değildir; ihraç ve ithal ürünlerin göreli birim değerlerini gösterir. TÜİK, serinin bir sonraki bültenini 13 Ekim 2026'da yayımlayacağını bildirdi.