Politika kararı başlangıç noktasıdır
TCMB, bir hafta vadeli repo ihale faiz oranını politika faizi olarak kullanıyor. Para Politikası Kurulunun bu oran hakkındaki kararı, para politikasının yönüne ilişkin temel göstergelerden biri. Ancak bir haftalık merkez bankası işlemi ile aylar veya yıllar süren bir tüketici kredisinin kapsamı aynı değil. Haberde politika faizinin değiştiğinin görülmesi, her kredi teklifinin aynı gün aynı ölçüde değiştiği anlamına gelmez. Politika kararını okurken kararın tarihi ve işlemin türü; kredi teklifini okurken ise ürünün adı, para birimi ve vadesi birlikte değerlendirilmelidir.
Aktarımın birden fazla kanalı var
TCMB'nin para politikası anlatımında faiz kararlarının etkisi beklentiler, faiz, varlık fiyatları ve döviz kuru kanalları üzerinden ilerliyor. Bu çerçeve, karar ile ekonomideki sonuç arasında tek basamaklı bir ilişki kurulamayacağını gösteriyor. Bankanın 2025–2027 araştırma gündemi de bankacılık bilançoları ve likiditenin kredi faizleri ile kredi arzı üzerindeki rolünü incelenecek başlıklar arasında sayıyor. Dolayısıyla faiz kararının krediye nasıl yansıdığı bir gözlem konusudur. Her ürün için değişmez bir geçiş katsayısı varsaymak veya bütün bankaların aynı hızla hareket edeceğini düşünmek bu çok kanallı yapıyı gözden kaçırır.
Ortalama faiz bir teklif değildir
TCMB'nin kredi faiz istatistikleri, ilgili haftada fiilen kullandırılan krediler üzerinden hesaplanan sektör ağırlıklı ortalamalarını içerir. Oranlar kredi türlerine ayrılır ve yıl bazına getirilir. Bu nedenle istatistikte görülen sayı bir bankanın herkese sunduğu fiyat listesi olarak okunamaz. Kullanılan kredilerin tutarlarına göre ağırlıklandırılan bir sonuçtur. Haftalık seri, finansman koşullarının genel yönünü izlemek açısından yararlıdır; belirli bir kişinin karşılaşacağı ödeme planının yerine geçmez. Bir grafiği okurken serinin tüketici kredisi mi, konut kredisi mi, ticari kredi mi olduğuna ve hangi haftayı kapsadığına bakılması gerekir.
Faiz oranından ödeme planına geçin
Kredi sözleşmesindeki akdi faiz ile yıllık maliyet oranı aynı kavram değildir. Ticaret Bakanlığının yayımladığı Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği, efektif yıllık faiz oranını toplam maliyetin yıllık yüzde karşılığı olarak tanımlar. Bu ayrım, yalnızca ilan edilen oranla yapılan karşılaştırmanın eksik kalabileceğini gösterir. Kredinin tutarı, vadesi, ödeme tarihleri ve toplam geri ödeme aynı çerçevede görülmelidir. Aylık oranı yıllık bir istatistiğin yanına doğrudan koymak da doğru karşılaştırma sağlamaz. Faiz haberinin sunduğu genel yön ile ödeme planının gösterdiği kişisel nakit akışı böylece ayrı ayrı anlaşılır; değerlendirme daha somut bir zemine oturur.