Manşet yeni proje değil, tamamlanma kabiliyeti
12 Eylül’de yayımlanan 2027-2029 Dönemi Kamu Yatırım Programı çerçevesinin en dikkat çekici cümlesi, zorunlu haller dışında 2027 programına yeni proje alınmayacağıdır. Bu ifade ilk bakışta yalnız bir tasarruf kararı gibi görünebilir. Benim okuduğum asıl mesaj ise daha derinde: Kamu yönetimi proje başlatma iştahından önce bitirme kabiliyetini sınamak istiyor.
Genelge, devam eden öncelikli projelerden kısa sürede tamamlanabilecek olanlara öncelik verilmesini; mevcut kamu sermaye stokunun etkin kullanılması için bakım ve onarımın öne çıkarılmasını istiyor. Bu, doğru uygulanırsa kaynakların çok sayıda yarım işe dağılması yerine ekonomik ve sosyal faydası yakın projelerde yoğunlaşması anlamına gelir. Fakat yalnız yeni proje sayısını azaltmak başarı değildir. Başarı, bekleyen işlerin gerçekten tamamlanması ve vatandaşın kullandığı hizmete dönüşmesidir.
Tasarruf, harcamayı ertelemekle aynı şey değildir
Hazırlama rehberi, acil ve çok zorunlu durumlar dışında çok yıllı yeni proje alınmamasını ve mevcut varlıkların ömrünü uzatan yatırımlara ağırlık verilmesini öngörüyor. Kuruluşlardan yatırım tekliflerini bütçe sınırları içinde yürütmeleri, sonraki yıllara ilave yük doğuracak faaliyet genişlemelerinden kaçınmaları bekleniyor. Bu kurallar mali disiplin açısından açık ve ölçülebilir bir çerçeve kuruyor.
Yine de tasarrufu yalnız ödeneği kısmak şeklinde okumak eksik olur. Geciken bir altyapı yatırımı maliyet artışı, hizmet kaybı ve düşük kapasite kullanımı yaratabilir. Bakım ertelendiğinde bugün düşen gider, yarın daha büyük yenileme ihtiyacına dönüşebilir. Bu nedenle bütçe kalitesinin ölçüsü sadece yıl sonunda harcanmayan para değildir; aynı kaynakla daha kısa sürede tamamlanan, daha uzun ömürlü ve daha fazla fayda üreten iştir.
Gösterge kuru piyasa tahmini değildir
Rehberde kurumların 2027-2029 yatırım tekliflerini 2027 fiyatlarıyla hazırlaması ve hesaplamalarda gösterge olarak yıllık ortalama 1 ABD doları için 56,0507 TL kullanması isteniyor. Bu sayı güncel kur değildir; kamu yatırım tekliflerinin ortak hesaplama zemini için kullanılan teknik bir varsayımdır. Piyasa fiyatı, hedef ya da gerçekleşme gibi sunulması yanlış olur.
Burada önemli olan tek bir kur sayısına odaklanmak değil, projelerin maliyet varsayımlarının aynı yöntemle kurulmasıdır. Döviz, fiyat farkı ve iş artışı riski yükseldiğinde proje maliyetleri hızla eskiyebilir. Bu nedenle teklif anındaki tutarla yetinmek yerine fiziki ilerleme, kalan süre, revize maliyet ve tamamlandığında oluşacak fayda birlikte yayımlanmalı. Şeffaflık, tasarruf kararının hangi projeyi neden öne çıkardığını anlaşılır kılar.
Kamu yatırımı özel sektörün önünü açmalı
Genelge, kamu yatırımlarının özel sektörün yenilikçi ve üretken yatırımları ile ticareti destekleyecek biçimde tasarlanmasını; iş, üretim, yatırım ve yaşam ortamını iyileştiren nitelikli altyapıya öncelik verilmesini öngörüyor. Bu yaklaşım, kamu yatırımının sadece kendi harcama büyüklüğüyle değil, çevresinde oluşturduğu üretim kapasitesiyle değerlendirilmesini gerektiriyor.
Bir yol, enerji bağlantısı, dijital altyapı veya sulama yatırımı zamanında tamamlanmadığında yalnız kamu projesi gecikmez; o altyapıya güvenerek plan yapan işletmenin yatırımı da bekler. Tersi durumda iyi seçilmiş ve bitirilmiş bir proje özel sektörün maliyetini düşürür, yeni üretim alanı açar. Dolayısıyla öncelik sıralaması yapılırken projenin doğrudan çıktısının yanında işletmeler ve bölgesel ekonomi üzerindeki tamamlayıcı etkisi de ölçülmeli.
2027 bütçesi için dört soruluk karne
Rehberde kuruluşların OVP, yatırım tavanları ve proje öncelikleri doğrultusunda tekliflerini 23 Eylül’e kadar revize etmeleri öngörülüyor. Bundan sonraki aşamada manşetlerden çok dört göstergeyi izlemeliyiz: Kaç proje tamamlandı, ortalama tamamlanma süresi kısaldı mı, bakım-onarımın payı ne oldu ve revize maliyetler hangi gerekçeyle değişti? Bu sorulara düzenli cevap verildiğinde tasarrufun hizmet kalitesine zarar verip vermediği de görülebilir. Yatırım programı yayımlandığında yalnız nominal ödenek değişimi değil, önceki planla karşılaştırmalı fiziki gerçekleşme ve tamamlanan hizmet sayısı da kamuoyuna sunulmalı.
Benim ölçülü hükmüm şu: Yeni proje sınırlaması doğru bir başlangıç olabilir, fakat tek başına reform değildir. Gerçek reform; siyasi görünürlüğü yüksek başlangıçlardan çok ekonomik ve sosyal faydası yüksek bitişleri ödüllendiren bir düzen kurmaktır. Kamu maliyesinde güven, yalnız niyet metninden değil, projenin zamanında tamamlanması ve sonucunun açıkça ölçülmesinden doğar. Bu yazı bir yatırım tavsiyesi değil, kamu yatırım politikasına ilişkin editoryal değerlendirmedir.
Bu yazının dayanakları
Genelge ve rehberdeki kur ile tarihler, kamu yatırım teklifleri için teknik çerçevedir; güncel piyasa verisi veya sonuç değildir. Olgular resmî belgelerden, değerlendirmeler Baş Editör yorumundan oluşur. Yazı Mustafa YILDIZ için yapay zekâ destekli kaynak okuması ve yazım çalışmasıyla hazırlanmıştır; yatırım tavsiyesi değildir.
- Strateji ve Bütçe Başkanlığı — 2027-2029 Kamu Yatırım Genelgesi ve Rehberi yayın duyurusuKaynak / veri tarihi: 2026-09-12 · Erişim: 2026-09-12
- Strateji ve Bütçe Başkanlığı — 2027-2029 Dönemi Kamu Yatırım Programı Hazırlıkları GenelgesiKaynak / veri tarihi: 2026-09-12 · Erişim: 2026-09-12
- Strateji ve Bütçe Başkanlığı — 2027-2029 Dönemi Kamu Yatırım Programı Hazırlama RehberiKaynak / veri tarihi: 2026-09-12 · Erişim: 2026-09-12
Bu köşe yazısı, Mustafa YILDIZ için yapay zekâ destekli araştırma ve yazım çalışmasıyla hazırlanmıştır. Değerlendirmeler, atıf yapılan kurumların görüşü değildir.