Endeks, seçilmiş payların ortak hareketini gösterir
Borsa haberindeki yükseliş veya düşüş, önce hangi endeksin izlendiği sorusuyla okunmalı. BIST pay endeksleri, belirli gruplardaki payların fiyat ve getiri performansını ölçer. Borsa İstanbul, piyasa değeri ağırlıklı ve farklı ağırlıklandırma temalarına dayalı endeksler hesaplar. Bu nedenle ekrandaki endeks değişimi, bütün şirketlerin eşit ağırlıklı ortalaması olarak yorumlanamaz. Piyasa değeri ağırlıklı endekslerde fiyat hareketleri ve fiili dolaşımdaki payları etkileyen sermaye işlemleri ağırlıkları değiştirebilir. Buradan çıkan sonuç şudur: Ağırlığı yüksek birkaç payın hareketi endeksi yukarı taşırken başka paylar gerileyebilir. Tek bir şirketin performansı için o payın kendi verisine bakmak gerekir.
Fiyat endeksi ile getiri endeksi ayrılır
Borsa İstanbul'un açıklamasına göre fiyat ve getiri endeksleri arasındaki ayrım, nakit temettünün hesaplamaya alınışında ortaya çıkar. Getiri endeksi, dağıtılan nakdin endeksteki paylara ağırlıkları oranında yeniden yatırıldığını varsayar. Fiyat endeksi bu yeniden yatırımı içermez. Dolayısıyla temettü dahil bir portföy sonucunu yalnızca fiyat endeksiyle karşılaştırmak eksik bir değerlendirme yaratabilir. Endeksin para birimi de karşılaştırmanın parçasıdır: TL, dolar veya euro cinsinden bir seri seçildiğinde ölçülen sonuç değişir. Aynı başlangıç ve bitiş tarihleriyle, aynı para biriminde ve aynı getiri tanımıyla karşılaştırma yapmak gerekir.
Hacim, getirinin yanına konan ayrı bir ölçüdür
İşlem hacmi, belirli sürede gerçekleşen işlemlerin parasal büyüklüğünü; işlem miktarı ise el değiştiren miktarı anlatır. Borsa İstanbul bu alanları, sözleşme sayısından da ayrı yayımlar. Aynı payın gün içinde birden fazla kez el değiştirmesi toplam işlemlere yansır. Bu yüzden yüksek hacim doğrudan borsaya aynı tutarda yeni para girdiği şeklinde okunamaz. Hacmin artması fiyatın mutlaka artacağını da göstermez. Karşılaştırmada aynı piyasanın ve aynı sürenin kullanılması önemlidir: Henüz bitmemiş bir seansın hacmiyle önceki tam günün toplamı eşdeğer gözlem değildir. Hacim, fiyat hareketinin gerçekleştiği işlem ortamını anlamaya yardımcı olur.
Son işlem, kapanış ve veri saati aynı şey değildir
Veri ekranlarında son işlem fiyatı, en iyi alış ve satış fiyatları ile gün sonu verileri ayrı alanlardır. Bir haberde kullanılan değerin hangi alana ait olduğu belirtilmelidir. Borsa İstanbul'un pay endeksleri sayfası verilerin en az 15 dakika gecikmeli olduğunu bildirir; bu ekran, eş anlı işlem yapılabilir fiyat vaadi olarak okunmamalıdır. Sağlam bir piyasa karşılaştırması endeks kodunu, fiyat veya getiri türünü, para birimini ve gözlem saatini birlikte taşır. Gün içi değişimden gün sonu sonucu çıkarmak için kapanış verisinin oluşmasını beklemek gerekir.